اندومتریوز و ناباروری یکی از نگرانیهای رایج در بین زنان در سن باروری است که امکان دارد بدون علامت واضحی سالها شناسایی نشود. در این بیماری، بافتی شبیه به پوشش داخلی رحم در خارج از آن رشد میکند و عملکرد اندامهای تولید مثلی را مختل میکند. بسیاری از خانمها نمیدانند که این عارضه میتواند یکی از دلایل اصلی نازایی باشد. اگر شما هم به دنبال علت تاخیر در بارداری یا دردهای مزمن لگنی هستید، پیشنهاد میکنیم این مقاله را تا انتها بخوانید تا با رابطه اندومتریوز و ناباروری، راههای تشخیص و درمان آن بیشتر آشنا شوید.
اندومتریوز چه تاثیری بر باروری دارد؟
اندومتریوز تاثیر قابل توجهی بر باروری درد و یکی از دلایل شایع ناباروری در زنان محسوب میشود. در این بیماری، بافتی شبیه به آندومتر (پوشش داخلی رحم) در خارج از رحم، مثلاً روی تخمدانها، لولههای فالوپ یا سایر نواحی لگن رشد میکند. این بافت به تغییرات هورمونی حساس است و میتواند باعث التهاب، چسبندگی و ایجاد بافتهای اسکار (جای زخم) در اندامهای تولیدمثلی شود.
برخی از اثرات اندومتریوز بر باروری عبارتند از:
- اختلال در عملکرد تخمدانها: کیستهای آندومتریوزی (اندومتریوما) میتوانند تولید و آزادسازی تخمک را تحت تأثیر قرار دهند.
- انسداد یا آسیب به لولههای فالوپ: رشد غیرطبیعی بافت و چسبندگی میتواند مسیر عبور تخمک و اسپرم را مختل کند.
- تغییر محیط لگنی: التهاب و مواد شیمیایی آزادشده توسط بافتهای اندومتریوز ممکن است بر لقاح و لانهگزینی تخم بارورشده اثر منفی بگذارد.
با این حال، بسیاری از زنان مبتلا به اندومتریوز با درمان مناسب یا کمک گرفتن از روشهای کمکباروری مانند IVF میتوانند شانس بارداری خود را افزایش دهند. تشخیص بهموقع و پیگیری درمان نقش مهمی در حفظ باروری دارد.
بیشتر بخوانید: اندومتریوز در بارداری
علائم اندومتریوز مرتبط با ناباروری
علائم اندومتریوز مرتبط با ناباروری ممکن است همیشه واضح نباشند، اما برخی نشانهها میتوانند زنگ خطری برای تأثیر این بیماری بر باروری باشند. در بسیاری از موارد، زنان سالها با اندومتریوز زندگی میکنند بدون آنکه متوجه تاثیر آن بر قدرت باروری خود شوند. به علائم مهمی اشاره میکنیم که میتوانند با ناباروری مرتبط باشند:
- یکی از واضحترین نشانههای اندومتریوز تاثیرگذار بر باروری، ناتوانی در باردار شدن با وجود تلاشهای منظم برای بچهدار شدن است، بهویژه اگر سن زیر ۳۵ سال باشد.
- دردهای غیرعادی، طولانی و شدید در دوران قاعدگی که هر ماه تکرار میشوند، یکی از علائم رایج اندومتریوز است که میتواند به ناباروری مرتبط باشد.
- دردهای عمقی در حین یا بعد از رابطه جنسی یکی از نشانههای شایع اندومتریوز است و میتواند نشانهای از وجود بافتهای چسبنده یا التهابی در لگن باشد.
- درد مداوم در ناحیه لگن که فقط به زمان پریود محدود نمیشود، ممکن است به دلیل رشد غیرطبیعی بافت اندومتر در خارج از رحم باشد و با اختلال در عملکرد سیستم تولیدمثل همراه شود.
- بینظمی در سیکل قاعدگی یا خونریزیهای شدید و طولانی میتواند یکی از علائم همراه با اندومتریوز باشد و تعادل هورمونی بدن را بر هم بزند.
- برخی زنان مبتلا به اندومتریوز دچار نفخ، یبوست یا اسهال در زمان قاعدگی میشوند. این علائم میتواند نشاندهنده درگیری روده با بافت اندومتر و افزایش التهاب در ناحیه لگن باشد.
اگر این علائم را مشاهده کردید و با مشکل در باردار شدن مواجهه شدید، بهتر است با یک متخصص زنان و نازایی مشورت شود تا بررسیهای لازم برای تشخیص اندومتریوز و انتخاب روش درمان مناسب انجام گیرد.
بیشتر بخوانید: رژیم غذایی برای درمان اندومتریوز
روشهای تشخیص اندومتریوز در زنان نابارور
تشخیص اندومتریوز در زنان نابارور نیازمند بررسیهای دقیق بالینی، تصویربرداری و در برخی موارد انجام روشهای تهاجمی است. در ادامه مهمترین روشهای تشخیص اندومتریوز به زبان ساده آورده شده است:
بررسی سابقه پزشکی و علائم بالینی
پزشک ابتدا با پرسش درباره علائمی مانند دردهای شدید قاعدگی، درد هنگام رابطه جنسی، درد لگن و مشکلات باروری، احتمال وجود اندومتریوز را بررسی میکند. سابقه خانوادگی نیز در نظر گرفته میشود.
معاینه لگنی
در معاینه فیزیکی، پزشک ممکن است نواحی حساس یا وجود تودههایی غیرطبیعی را در لگن احساس کند که میتواند نشانهای از اندومتریوز باشد.
سونوگرافی ترانس واژینال
این روش تصویربرداری برای بررسی وجود کیستهای اندومتریوز در تخمدان (اندومتریوما) یا دیگر تغییرات لگنی کاربرد دارد. اگرچه سونوگرافی نمیتواند تمام ضایعات اندومتریوز را نشان دهد، اما در شناسایی موارد پیشرفته مفید است.
MRI (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی)
در مواردی که نیاز به بررسی دقیقتر بافتهای نرم لگنی وجود دارد، MRI میتواند اطلاعات دقیقتری نسبت به سونوگرافی ارائه دهد و محل دقیق ضایعات اندومتریوز را مشخص کند.
بیشتر بخوانید: اندومتریوز در محل سزارین
لاپاراسکوپی
لاپاراسکوپی دقیقترین روش تشخیص اندومتریوز است. در این روش با استفاده از یک دوربین کوچک که از طریق یک برش کوچک وارد شکم میشود، پزشک میتواند به طور مستقیم ضایعات اندومتریوز را مشاهده و در صورت نیاز نمونهبرداری یا درمان را همزمان انجام دهد.
آزمایش خون (CA-125)
این آزمایش گاهی برای بررسی سطح یک مارکر التهابی به نام CA-125 انجام میشود. اگرچه این آزمایش به تنهایی برای تشخیص اندومتریوز کافی نیست، اما میتواند در کنار روشهای دیگر مفید باشد.
درمان اندومتریوز برای افزایش شانس بارداری
درمان اندومتریوز برای افزایش شانس بارداری بسته به شدت بیماری، سن بیمار و مدت زمان ناباروری متفاوت است. هدف از درمان، بهبود عملکرد سیستم تولیدمثل، کاهش درد و افزایش احتمال لقاح طبیعی یا موفقیت در روشهای کمکباروری است. در ادامه، مهمترین گزینههای درمانی توضیح داده شدهاند:
درمان دارویی برای کنترل علائم
در موارد خفیف تا متوسط، استفاده از داروهایی مثل داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) برای کاهش درد و هورمون درمانی برای مهار رشد بافت اندومتریوز ممکن است به کنترل علائم کمک کند. البته این داروها مناسب زنان متقاضی بارداری نیستند، چون تخمکگذاری را مهار میکنند.
جراحی لاپاراسکوپی برای برداشتن ضایعات
در زنانی که علائم شدید دارند یا مدت زیادی دچار ناباروری بودهاند، جراحی لاپاراسکوپی جهت برداشتن بافتهای اندومتریوز، کیستهای تخمدانی (اندومتریوما) و چسبندگیها توصیه میشود. این روش میتواند عملکرد تخمدان و لولههای رحمی را بهبود دهد و احتمال بارداری طبیعی را افزایش دهد.
بیشتر بخوانید: تفاوت آندومتریوز و آدنومیوز
استفاده از روشهای کمکباروری (ART)
اگر با درمان دارویی یا جراحی بارداری حاصل نشود، ممکن است نیاز به روشهایی مانند لقاح آزمایشگاهی (IVF) باشد. IVF یکی از مؤثرترین گزینهها برای زنانی است که اندومتریوز شدید دارند یا سن آنها بالاست. در مواردی حتی بدون جراحی، IVF میتواند موفق باشد.
فریز تخمک برای زنان جوانتر
اگر فرد در سنین پایین به اندومتریوز مبتلاست اما فعلاً قصد بارداری ندارد، فریز تخمک (egg freezing) میتواند راهی برای حفظ باروری در آینده باشد، چون اندومتریوز ممکن است به مرور زمان به ذخیره تخمدان آسیب بزند.
آیا زنان مبتلا به اندومتریوز میتوانند به صورت طبیعی باردار شوند؟
بسیاری از زنان مبتلا به اندومتریوز میتوانند به صورت طبیعی باردار شوند، بهویژه اگر شدت بیماری خفیف تا متوسط باشد. هرچند اندومتریوز باعث ایجاد چسبندگی، اختلال در تخمکگذاری یا آسیب به لولههای فالوپ میشود، اما این به معنای ناتوانی کامل در باروری نیست. در بسیاری از موارد، با درمان مناسب و مراقبتهای پزشکی بهموقع، شانس بارداری طبیعی افزایش مییابد و بسیاری از زنان مبتلا بدون نیاز به روشهای کمکباروری، تجربه مادر شدن را خواهند داشت.
سخن پایانی
اندومتریوز یکی از دلایل شایع ناباروری در زنان است، اما به این معنا نیست که بارداری غیرممکن است. با تشخیص بهموقع و انتخاب روش درمانی مناسب، میتوان بسیاری از مشکلات ناشی از این بیماری را کنترل کرد و شانس بارداری را افزایش داد. دکتر فریبا دژکام با تجربه بالا در زمینه درمانهای تخصصی زنان و نازایی، میتواند به بیماران مبتلا به اندومتریوز کمک کند تا با برنامهریزی دقیق و مراقبتهای مؤثر، به آرزوی مادر شدن نزدیکتر شوند.
سوالات متداول
اندومتریوز علاوه بر تاثیر روی باروری، میتواند باعث دردهای شدید در ناحیه شکم، کمر، قاعدگیهای نامنظم و شدید، و درد هنگام رابطه جنسی شود. پس این بیماری فقط محدود به مشکل باروری نیست.
برخی مطالعات نشان دادهاند که رژیمهای کمچرب و سرشار از میوه، سبزیجات و امگا-۳ ممکن است به کاهش التهاب و درد ناشی از اندومتریوز کمک کنند، اما این روش جایگزین درمان پزشکی نیست و باید همراه با مشورت پزشک استفاده شود.
برای بعضی زنان، بارداری ممکن است علائم اندومتریوز را کاهش دهد، اما این بهبود دائمی نیست و بیماری ممکن است پس از مدتی دوباره عود کند. بنابراین، بعد از بارداری هم مراقبت و پیگیری پزشکی اهمیت دارد.